" Dzieje narodu polskiego , Tom 1" Autora Jerzy Samuel Bandtkie - o biskupstwie lubuskim

O Biskupstwie Lubuskiem . F Lubus czyli Lubusz ( po Niemiecku Lebus ) Miasto w Srzedniéy Marchii Brandenburskiéy 1 mili od Frankfurta z dziesięć mil od Berlina było niegdyś siedliskiem Biskupstwa Lubuskiego fundacyi i erekcyi Polskíéy , gdyż Biskup Lubuski należał zawsze do Metropolii Gnieznieńskiéy i do Seymów i Zjazdów Polskich pod władzą Krolów i Xiążąt Polskich . Lubuska Ziemia należała raz do Wielkopolskich , drugi raz do Szłąskich Xiążąt z rodu Piastów . Diecezya za- wierała w osmiu dziekaniach 166 parochii między Po- morskiem czyli Kamienskiem , Poznanskiem , Branden- burskiem , Misnieńskiem i Wrocławskiem Biskupstwa- mi . Kraina cała tylko Lubuski Powiat po lewéy , Sternberski po prawéy stronie Odry zawierała , reszta diecezyi należała albo do Xiążąt Pomorskich w Po- meranii Dalszéy albo do Xiążąt Wielkopolskich Pia- stów albo do Szląska lub Luzacyi . Terra Lubusana , Lubuska Ziemia niewielką zatem była Krainą . Narod jak się zdaie był w niéy Polski , gdyż nie jak Lutycy i Pomorzanie obstawał przy pogaństwie , lecz wraz z Szlązakami i Wielkopolanami , z Mazurami i Mało- polanami przyjął wiarę Chrześciańską jeszcze za Mie- czysława I. r . 966. Biskupstwo zaś nie kto inny . mógł tam założyć jak waleczny Bolesław I. Chro- bry ( Marein Gallus 1. c . 12. Kadłubek I. ep . 11 . Zycie S. Stanisława p . 322. przy Marcinie Gallusie W. Warszawie 1824. ) Ale gdy Poganie w Poznań- skiem Biskupstwie bunt podniesli , któren ledwie kro- tko przed śmiercią swoją r . 1025. uśmierzył Bole- sław I. gdy zapewne i Biskupstwo w Kołobrzegu . r . 1000. utworzone wtedy upadło , to i Lubuskiego Biskupstwa los nie wiele był lepszy . Wszakże Ha- welberg i Brandenburg r . 949 ustanowione Biskup- stwa r . 983. od Pogan zburzone także były tytularne tylko až do r . 1124. 1170. Gdy na Synodach Polskich Lubuskie Biskupstwo przed Kaminskiem mieysce mie- wało , a to r . 1124. nastało , więc przed tym czasem odnowioném być musiało .

Poniższy opis oparty jest wyłącznie na przytoczonym źródle-wg Dzieje narodu polskiego , Tom 1 Autorzy Jerzy Samuel Bandtkie i rozwija jego treść w formie historycznej narracji.

Bardzo wczesna historia Biskupstwa Lubuskiego według źródła

Lubusz (łac. Lubus, niem. Lebus), położony w Średniej Marchii Brandenburskiej, około jednej mili od Frankfurtu nad Odrą i około dziesięciu mil od Berlina, był niegdyś siedzibą Biskupstwa Lubuskiego. Źródło wyraźnie podkreśla, że fundacja i erekcja tej diecezji miała charakter polski. Biskup lubuski zawsze należał do metropolii gnieźnieńskiej oraz uczestniczył w sejmach i zjazdach polskich pod władzą królów i książąt polskich. Oznacza to jednoznaczne podporządkowanie kościelne i polityczne Koronie oraz związanie biskupstwa z organizmem państwowym Piastów.

Terytorium i przynależność ziemi

Ziemia lubuska była obszarem niewielkim. Sam powiat lubuski po lewej stronie Odry oraz powiat sternberski po prawej stronie stanowiły zasadniczy trzon tej krainy. Reszta diecezji rozciągała się na ziemiach należących do książąt pomorskich (w dalszej Pomeranii), do wielkopolskich Piastów, do Śląska oraz do Łużyc.

Diecezja obejmowała osiem dekanatów i liczyła 166 parafii. Graniczyła z biskupstwami: pomorskim (czyli kamieńskim), poznańskim, brandenburskim, miśnieńskim i wrocławskim. Świadczy to o jej położeniu na styku obszarów polskich i niemieckich, w strefie kontaktu, a zarazem napięć politycznych i kulturowych.

Ludność i chrystianizacja

Naród zamieszkujący ziemię lubuską określony jest w źródle jako polski. W przeciwieństwie do Lutyków i niektórych Pomorzan, którzy dłużej trwali przy pogaństwie, mieszkańcy tej krainy przyjęli chrześcijaństwo razem ze Ślązakami, Wielkopolanami, Mazowszanami i Małopolanami jeszcze za panowania Mieszka I w roku 966.

Ten fakt jest kluczowy: ziemia lubuska nie była obszarem długotrwale pogańskim, lecz należała do wczesnej strefy chrystianizacji państwa Piastów.

Fundacja biskupstwa

Źródło jednoznacznie przypisuje założenie biskupstwa walecznemu Bolesławowi I Chrobremu. Przywołane są autorytety kronikarskie: Marcina Galla, Kadłubka oraz Żywot św. Stanisława. Oznacza to, że fundacja biskupstwa lubuskiego miała być elementem polityki kościelnej i państwowej pierwszego króla Polski.

Skoro mieszkańcy regionu byli już ochrzczeni za Mieszka I, utworzenie biskupstwa należy rozumieć jako krok organizacyjny — wzmocnienie struktur kościelnych na zachodnim pograniczu.

Kryzys i upadek w XI wieku

Jednak los młodego biskupstwa nie był łatwy. Źródło przywołuje bunt pogan w diecezji poznańskiej, który Bolesław I Chrobry z trudem uśmierzył krótko przed swoją śmiercią w roku 1025. Skoro nawet w rdzennej Wielkopolsce dochodziło do wstrząsów religijnych, to biskupstwo lubuskie – położone na pograniczu – musiało znajdować się w jeszcze trudniejszej sytuacji.

Porównanie z biskupstwami w Hawelbergu i Brandenburgii (ustanowionymi w 949 roku, a zburzonymi przez pogan w 983 roku) wskazuje, że podobne zagrożenia dotykały całego regionu. Tamte diecezje przez długi czas pozostawały jedynie tytularne – aż do XII wieku (1124 i 1170). W tym kontekście los biskupstwa lubuskiego „nie był wiele lepszy”, co sugeruje jego osłabienie, być może czasową dezorganizację lub przerwę w realnym funkcjonowaniu.

Odnowienie i znaczenie w XII wieku

Źródło podaje istotną wskazówkę chronologiczną: na synodach polskich biskupstwo lubuskie zajmowało miejsce przed biskupstwem kamieńskim. Taka precedencja miała miejsce w roku 1124. Oznacza to, że przed tym rokiem musiało dojść do odnowienia lub przywrócenia pełnej organizacji diecezji.

Jeżeli więc w pierwszej połowie XII wieku biskupstwo posiadało określone miejsce w hierarchii kościelnej metropolii gnieźnieńskiej, musiało być już wówczas ponownie ugruntowane i uznane.

Charakter najwcześniejszego okresu

Z przedstawionego źródła wyłania się obraz bardzo wczesnej historii biskupstwa jako:

instytucji o polskiej fundacji,
elementu polityki Bolesława Chrobrego,
części metropolii gnieźnieńskiej,
diecezji pogranicznej, narażonej na wstrząsy religijne i polityczne,
struktury, która mogła przejść okres osłabienia lub przerwy w funkcjonowaniu w XI wieku,
organizmu kościelnego odnowionego przed rokiem 1124.

Były to początki naznaczone niepewnością, kryzysami religijnymi i napięciem między światem chrześcijańskim a pogańskim, a także między władzą Piastów a obszarami pogranicznymi.

opr. CZatgpt